Digitale voetafdruk
Een digitale voetafdruk is het spoor van gegevens dat we achterlaten als we internet gebruiken.
- Actieve voetafdruk: gegevens die we bewust delen: berichten, foto's, reacties, e-mails, online formulieren.
- Passieve voetafdruk: gegevens die worden verzameld zonder dat wij iets doen: cookies, zoekgeschiedenis, IP-adres, locatie, appgebruik.
Voetafdrukken worden gebruikt om gerichte advertenties te tonen, om ons te volgen en soms zelfs door criminelen. Ze zijn bijna nooit helemaal te verwijderen, omdat er kopieën en back-ups kunnen bestaan.
Hoe houd je hem klein? Denk voor je iets plaatst, gebruik privacyinstellingen, wis cookies, log uit op gedeelde computers en geef apps alleen de rechten die ze echt nodig hebben.
Digitale samenleving en digitaal burgerschap
Tegenwoordig gebruikt bijna elk deel van het leven digitale technologie: online lessen, internetbankieren en mobiel betalen, webwinkels, tickets boeken, e-overheid (zoals DigiD), zorg op afstand en sociale media. Dit is de digitale samenleving.
Een digitaal burger (netizen) gebruikt deze middelen veilig, ethisch en verantwoord: hij respecteert anderen, beschermt gegevens en houdt zich aan de wet.
Netiquette
- Wees ethisch: geen schending van auteursrecht (gebruik werk van anderen op de juiste manier en noem de maker); deel alleen goed gecontroleerde informatie.
- Wees respectvol: respecteer de privacy van anderen (deel hun foto's, nummers of gegevens niet zonder toestemming); respecteer verschillen in meningen, cultuur en geloof.
- Wees verantwoordelijk: pest niet online; voed de trol niet (negeer mensen die alleen provoceren); deel niet te veel persoonlijke gegevens.
Etiquette bij communicatie
- Wees kort en duidelijk: respecteer de tijd en data van de lezer; schrijf kort en ter zake; stuur geen grote bijlagen zonder reden.
- Wees beleefd: gebruik respectvolle woorden, ook als je het oneens bent; vermijd HOOFDLETTERS, want dat leest als schreeuwen.
- Wees betrouwbaar: schrijf alleen wat je kunt onderbouwen; je berichten en reacties laten zien hoe betrouwbaar je bent.
Etiquette op sociale media
- Kies verstandige wachtwoorden: lang, sterk en voor elk account anders; zet tweestapsverificatie aan.
- Weet met wie je bevriend raakt: wees voorzichtig met vreemden en nepprofielen.
- Pas op voor nepinformatie: controleer feiten voordat je iets doorstuurt.
- Denk na voor je uploadt: foto's en locatietags verraden veel; als iets eenmaal online staat, verlies je de controle.
- Gebruik privacyinstellingen om te bepalen wie je berichten ziet.
Belangrijke formules en begrippen
- Digitale voetafdruk = actief (jij deelt) + passief (wordt verzameld)
- Netiquette: Ethisch, Respectvol, Verantwoordelijk
- Communicatie: kort en duidelijk, beleefd, betrouwbaar
- Sociale media: sterke wachtwoorden, controleren voor delen, nadenken voor uploaden
Uitgewerkte voorbeelden
1. Is dit een actieve of passieve voetafdruk: (a) een reel plaatsen (b) cookies van een nieuwssite (c) een formulier voor een opleiding invullen (d) de locatiegeschiedenis op een telefoon?
(a) actief (b) passief (c) actief (d) passief.
2. Een klasgenoot plaatst een grappige foto van jou zonder het te vragen. Welke netiquetteregel wordt geschonden?
Respectvol zijn: de privacy respecteren. Persoonlijke foto's deel je niet zonder toestemming.
3. Iemand blijft grove reacties plaatsen om mensen boos te maken. Wat doe je?
Voed de trol niet: reageer niet, rapporteer en blokkeer het account en vertel het aan een volwassene die je vertrouwt als het doorgaat.
4. Noem drie manieren om je digitale voetafdruk te verkleinen.
Privacyinstellingen gebruiken; apps alleen de nodige rechten geven; cookies en geschiedenis wissen en uitloggen op gedeelde apparaten; nadenken voor je iets plaatst.
Veelgemaakte fouten
- Denken dat een verwijderd bericht voorgoed weg is. Kopieën en screenshots kunnen blijven bestaan.
- Denken dat alleen berichten een voetafdruk zijn. Passieve gegevens zoals cookies en locatie tellen ook mee.
- Nieuws doorsturen zonder het te controleren. Zo verspreid je nepinformatie.
- Overal hetzelfde simpele wachtwoord gebruiken.