Wat zijn algen?
Algen zijn levende wezens die hun eigen voedsel kunnen maken. Daarvoor gebruiken ze zonlicht, water en lucht. Dit heet fotosynthese. Ze hebben chlorofyl, de groene stof in bladeren.
Algen hebben geen echte wortel, stengel of blad. Het hele lichaam heet een thallus. De meeste leven in water: vijvers, rivieren en de zee. Sommige leven op natte grond, op rotsen of op boomschors.
Algen zijn eenvoudig, maar ze zijn niet altijd klein. Sommige bestaan uit één cel. Sommige zijn een lange keten. Sommige, zoals kelp, zijn vele meters lang.
Groene algen
Groene algen lijken op de planten die we kennen, omdat ze hetzelfde chlorofyl hebben. Ze leven meestal in zoet water, zoals vijvers.
- Chlamydomonas: één cel, zwemt met twee staartjes.
- Spirogyra: een dunne draad met in elke cel een groen spiraallint. Het voelt glibberig.
- Ulva (zeesla): een dun plat blad als een blaadje.
Hun voedsel wordt opgeslagen als zetmeel, net als bij landplanten.
Bruine en rode algen
Bruine algen leven in koude zeeën. Ze hebben een bruine kleurstof (fucoxanthine) die het groen verbergt. Kelp en Sargassum zijn voorbeelden. Sommige hebben kleine luchtblaasjes die ze omhoog laten drijven naar het licht. Hun voedsel wordt opgeslagen als een suiker die laminarine of mannitol heet.
Rode algen leven meestal in warme zeeën, ook diep. Een rode kleurstof (fycoerythrine) helpt ze het zwakke blauwe licht op te vangen dat diep in het water komt. Voorbeelden zijn Gracilaria en Porphyra. Agar komt van rode algen.
Hoe algen zich vermenigvuldigen (voortplanting)
Algen vermenigvuldigen zich op drie manieren.
- Fragmentatie: een draad breekt in stukken. Elk stuk groeit uit tot een hele nieuwe alg. Spirogyra doet dit veel.
- Sporen: kleine cellen (vaak met staartjes) verlaten de ouder, zwemmen weg en groeien uit tot nieuwe algen. Chlamydomonas en veel andere maken sporen.
- Geslachtelijke voortplanting: twee cellen smelten samen. Bij Spirogyra liggen twee draden naast elkaar en de inhoud van een cel stroomt naar de cel van de andere draad. Dit heet conjugatie. Er ontstaat een zygote met een dikke wand die droge tijden kan overleven.
Waarom algen belangrijk zijn (rol)
Algen zijn heel nuttig.
- Ze maken een groot deel van de zuurstof op aarde.
- Ze zijn de eerste schakel van voedselketens in water. Kleine dieren eten ze en vissen eten die dieren.
- Mensen eten sommige (nori, kelp) en maken er agar en alginaat van (een verdikkingsmiddel in ijs).
- Sommige worden gebruikt als meststof en in onderzoek naar brandstof.
Maar te veel algen (een algenbloei) kunnen de zuurstof in een vijver opmaken als ze doodgaan en rotten. Dan gaan de vissen dood.
Probeer het zelf
Doe een beetje vijverwater in een heldere glazen pot met een deksel. Zet hem een week bij een helder raam. Zie hoe het water groener wordt. Zet nu een tweede pot in een donkere kast. Voorspel eerst: welke pot wordt groen? Controleer het dan. Je ziet dat algen licht nodig hebben om te groeien.
Belangrijke formules en begrippen
- Algen = maken voedsel door fotosynthese, geen echte wortel/stengel/blad (lichaam = thallus)
- Groen: chlorofyl, slaan zetmeel op, meestal zoet water (Spirogyra, Ulva)
- Bruin: fucoxanthine, koude zeeën (Kelp, Sargassum)
- Rood: fycoerythrine, warme en diepe zeeën (Gracilaria, Porphyra); geeft agar
- Voortplanting: fragmentatie, sporen, conjugatie (geslachtelijk)
Uitgewerkte voorbeelden
1. Een vijver wordt in de zomer groen. Waarom?
Warm water en sterk zonlicht helpen algen snel groeien. Veel algen die samen drijven maken het water groen.
2. Een Spirogyra-draad wordt met een mesje in 4 stukken gesneden. Wat gebeurt er na een paar dagen?
Elk stuk kan uitgroeien tot een nieuwe draad. Dit is fragmentatie. We kunnen dus 4 nieuwe draden krijgen.
3. Welke alg vind je diep in een warme zee en welke kleurstof helpt hem?
Een rode alg. Zijn kleurstof fycoerythrine vangt het blauwe licht op dat diep in het water komt.
Veelgemaakte fouten
- Denken dat algen planten zijn met wortels en bladeren. Ze hebben een eenvoudig lichaam dat thallus heet.
- Denken dat bruine algen geen chlorofyl hebben. Ze hebben het wel, maar fucoxanthine verbergt het.
- Denken dat alle algen in de zee leven. Veel groene algen leven in zoet water.
- Denken dat algen altijd goed zijn. Een algenbloei kan vissen doden doordat de zuurstof opraakt.