Kernenergie
In 1938 ontdekten wetenschappers dat een zwaar atoom (zoals uranium) kan splitsen. Dit heet kernsplijting. Het geeft veel warmte en maakt ook extra neutronen vrij, die weer meer atomen kunnen splitsen (een kettingreactie).
- Gebruik: elektriciteitscentrales (sinds de jaren 1950), geneeskunde en onderzoek.
- Voordelen: veel elektriciteit met weinig koolstof.
- Risico's: radioactief afval, zeldzame maar ernstige ongelukken en kernwapens. Daarom maakten landen regels en verdragen om het te beheersen.
Ruimteverkenning
Het ruimtetijdperk begon met de satelliet Spoetnik (1957). Daarna kwamen de eerste mens in de ruimte (1961) en de maanlanding (1969). Veel landen hebben nu ruimteprogramma's, ook India (Chandrayaan-3 landde in 2023 bij de zuidpool van de maan).
Satellieten geven weersvoorspellingen, gps, tv- en telefoonsignalen en beelden van gewassen en overstromingen. Uitdagingen: hoge kosten en ruimteschroot. Het Internationale Ruimtestation laat zien dat landen kunnen samenwerken.
ICT en de kennismaatschappij
ICT (informatie- en communicatietechnologie) betekent computers, telefoons, internet en de software die informatie maakt, opslaat en verstuurt. Belangrijke stappen: de eerste computernetwerken (1969), het World Wide Web open voor het publiek (1991), smartphones (vanaf 2007).
Een kennismaatschappij is een samenleving waarin kennis en vaardigheden de belangrijkste bron van welvaart en vooruitgang zijn. Meer mensen werken in onderwijs, onderzoek, software, gezondheidszorg en design.
Problemen: de digitale kloof (sommige mensen hebben geen internet of vaardigheden), privacy, nepnieuws en veranderende banen. Goede scholen, bibliotheken en eerlijke toegang helpen.
Probeer het: tabel met voordelen en risico's
Maak twee kolommen, Voordelen en Risico's, voor elk van deze: kernenergie, ruimte, ICT. Schrijf er telkens twee op. Kies dan één risico en schrijf één regel of gewoonte op om het te verkleinen (bijvoorbeeld: controleer het nieuws voordat je het deelt).
Belangrijke formules en begrippen
- Splijting = zwaar atoom splitst in kleinere delen en geeft warmte
- Spoetnik: 1957; eerste mens in de ruimte: 1961; maanlanding: 1969
- Web open voor het publiek: 1991
- ICT = middelen om informatie te maken, op te slaan en te versturen
- Kennismaatschappij = kennis en vaardigheden zijn de belangrijkste bron van welvaart
- Digitale kloof = ongelijke toegang tot internet en vaardigheden
Uitgewerkte voorbeelden
1. Leg een kettingreactie uit in twee zinnen.
Een neutron splitst een atoom, waarbij meer neutronen vrijkomen. Die neutronen splitsen weer meer atomen, dus de reactie gaat door.
2. Noem twee dagelijkse toepassingen van satellieten.
Weersvoorspellingen en gps-navigatie. (Ook tv- en telefoonsignalen.)
3. Waarom is de digitale kloof een probleem in een kennismaatschappij?
Mensen zonder internet of vaardigheden kunnen niet bij informatie, onderwijs of werk, waardoor de ongelijkheid groter wordt.
Veelgemaakte fouten
- Denken dat kernenergie en kernwapens hetzelfde zijn: ze gebruiken dezelfde wetenschap, maar heel andere apparaten en regels.
- Zeggen dat internet en het World Wide Web identiek zijn: het web is een dienst bovenop het internet.
- De jaartallen door elkaar halen: Spoetnik is 1957, de maanlanding 1969.
- Denken dat alleen rijke landen satellieten gebruiken: weer- en telefoonsignalen helpen iedereen.